Cách đây gần 25 năm, bộ phim truyền hình “Đất và người” đã ra mắt công chúng, nhanh chóng trở thành một hiện tượng văn hóa và ghi dấu ấn sâu đậm trong lòng khán giả. Chuyển thể từ tiểu thuyết “Mảnh đất lắm người nhiều ma” của nhà văn Nguyễn Khắc Trường, tác phẩm do đạo diễn Nguyễn Hữu Phần và Phạm Thanh Phong thực hiện không chỉ tái hiện một cách chân thực bức tranh nông thôn miền Bắc Việt Nam giai đoạn đầu đổi mới, mà còn khai thác sâu sắc những mâu thuẫn dai dẳng giữa hai dòng họ Trịnh và Vũ tại làng Giếng Chùa. Vượt xa câu chuyện về đấu tranh giữa cái cũ và cái mới, quyền lực và công lý, “Đất và người” còn đi sâu vào tâm lý con người, những bi kịch gia đình và số phận nghiệt ngã của người nông dân. Kịch bản chặt chẽ, lời thoại mang đậm hơi thở cuộc sống cùng dàn diễn viên tài năng đã đưa bộ phim lên tầm kinh điển của dòng phim truyền hình nông thôn Việt Nam, và cho đến nay, tác phẩm vẫn thường xuyên được phát lại, nhận được sự yêu mến từ nhiều thế hệ khán giả.
Một trong những yếu tố quan trọng nhất làm nên sức sống bền bỉ của “Đất và người” chính là dàn diễn viên gạo cội, những người đã hóa thân vào vai diễn một cách xuất sắc đến mức tên tuổi của họ gần như gắn liền, “đóng đinh” với nhân vật. Dù thời gian trôi qua, số phận của các nghệ sĩ sau ánh hào quang cũng có nhiều thay đổi, nhưng những đóng góp của họ cho bộ phim vẫn còn nguyên giá trị, gợi nhắc về một thời vàng son của truyền hình Việt.
NSƯT Duy Hậu (Ông Hàm) – Nhân Vật Phản Diện Đi Vào Lịch Sử
NSƯT Duy Hậu đã có một màn hóa thân xuất thần vào vai ông Hàm – trưởng họ Trịnh, một nhân vật gia trưởng, bảo thủ và đầy thủ đoạn. Đây được xem là một trong những nhân vật phản diện nổi tiếng nhất của phim truyền hình Việt Nam. Với lối diễn đĩnh đạc, ánh mắt sắc lạnh và giọng nói đầy uy quyền, NSƯT Duy Hậu đã thổi hồn cho nhân vật ông Hàm sống động đến mức nhiều khán giả cảm thấy “ghét lây” ông ngoài đời thực, một minh chứng cho sự thành công vang dội của vai diễn.
Sau thành công của “Đất và người”, NSƯT Duy Hậu tiếp tục góp mặt trong nhiều bộ phim truyền hình nổi tiếng khác như “Sóng ở đáy sông”, “Những ngọn nến trong đêm”… Đặc biệt, vai phản diện trong “Sóng ở đáy sông” cũng gây ấn tượng mạnh, khiến khán giả “ghét cay, ghét đắng”.
Theo những chia sẻ gần đây, nam nghệ sĩ hiện đã bước sang tuổi 75. Sau nhiều năm cống hiến không ngừng nghỉ cho sân khấu và truyền hình, sức khỏe giảm sút và tuổi cao đã khiến ông gần như không còn nhận lời đóng phim. Ông Duy Hậu sống một mình tại Hà Nội, trong khi vợ và các con đã định cư ở Đức từ nhiều năm nay. Dù cuộc sống khá lặng lẽ, NSƯT Duy Hậu vẫn giữ được tinh thần lạc quan. Ông thường xuyên gặp gỡ những đồng nghiệp cũ, theo dõi các tác phẩm mới của giới trẻ và luôn bày tỏ niềm vui, hạnh phúc khi khán giả trẻ vẫn nhớ đến vai ông Hàm mỗi khi “Đất và người” được phát lại.
NSƯT Hán Văn Tình (Chu Văn Quềnh) – “Linh Hồn” Bất Hủ Của Làng Giếng Chùa
Nhân vật Chu Văn Quềnh trong “Đất và người” được xem là “linh hồn” của bộ phim. Ban đầu, trong nguyên tác tiểu thuyết, Quềnh mất sớm, nhưng đạo diễn Nguyễn Hữu Phần đã quyết định giữ nhân vật này xuyên suốt tác phẩm điện ảnh, một quyết định sáng suốt và mang lại thành công lớn. Với lối diễn xuất nhập tâm, duyên dáng và giàu kinh nghiệm, NSƯT Hán Văn Tình đã khắc họa thành công một Chu Văn Quềnh chân chất, thật thà nhưng cũng đầy mưu mẹo, đến mức khán giả ưu ái gọi ông bằng cái tên thân thương “lão Quềnh”. Hơn hai thập kỷ trôi qua, hình ảnh ông Quềnh và câu thoại “Không nên hoãn cái sự sung sướng ấy lại” vẫn in đậm trong ký ức của nhiều thế hệ khán giả, trở thành một câu nói bất hủ.
Sau thành công của “Đất và người”, Hán Văn Tình tiếp tục ghi dấu ấn trong nhiều tác phẩm truyền hình khác và đặc biệt là vai trưởng thôn trong chương trình “Gặp nhau cuối tuần” rất được yêu thích. Trước “Đất và người”, ông cũng đã khẳng định tên tuổi với vai diễn trong “Phía trước là bầu trời”.
Năm 2015, nghệ sĩ Hán Văn Tình không may phát hiện mắc ung thư phổi. Trong suốt thời gian điều trị bệnh, nhiều nghệ sĩ đồng nghiệp thân thiết như Xuân Hinh, Tự Long, Quốc Khánh… đã đến thăm hỏi và hỗ trợ ông tận tình. Hình ảnh nghệ sĩ Hán Văn Tình luôn nở nụ cười lạc quan, yêu đời dù đối mặt với căn bệnh hiểm nghèo đã khiến nhiều khán giả không khỏi xúc động và ngưỡng mộ. Ông qua đời vào tháng 9 năm 2016, để lại niềm tiếc thương sâu sắc cho đồng nghiệp, người hâm mộ và nền nghệ thuật nước nhà.
NSƯT Duy Thanh (Bí thư Thủ) – Những Vai Phản Diện Đa Chiều
Bí thư Thủ là một trong những vai phản diện tiêu biểu và ghi dấu ấn mạnh mẽ nhất trong sự nghiệp của NSƯT Duy Thanh. Ông nổi tiếng với khả năng hóa thân vào những nhân vật mưu mô, thủ đoạn nhưng vẫn rất đời, rất người.
Sau “Đất và người”, NSƯT Duy Thanh tiếp tục góp mặt trong nhiều bộ phim truyền hình ăn khách khác như “Chạy án”, “Bão qua làng”, “Khi đàn chim trở về”, “Bí mật tam giác vàng”… Bộ phim cuối cùng mà ông tham gia là “Lựa chọn cuối cùng” của đạo diễn Vũ Hồng Sơn.
Những năm cuối đời, nghệ sĩ Duy Thanh cùng lúc phải chống chọi với hai căn bệnh hiểm nghèo: ung thư phổi và ung thư thực quản. Quá trình điều trị kéo dài đã khiến sức khỏe ông suy kiệt nghiêm trọng, sụt hơn 20kg. Dù thể trạng suy yếu sau hàng chục lần hóa trị, ông vẫn cố gắng nhận lời đóng phim khi có kịch bản phù hợp để có thêm thu nhập, đồng thời không muốn trở thành gánh nặng cho gia đình.
Trước khi qua đời vào năm 2017, nghệ sĩ Duy Thanh từng bày tỏ mong muốn được hiến xác cho y học nhưng sức khỏe không cho phép. Nguyện vọng cuối cùng của ông là được hỏa táng và rải tro tại cột mốc 92 – nơi sông Hồng chảy vào đất Việt. Câu chuyện đầy ý nghĩa và nhân văn này đã khiến nhiều khán giả không khỏi xúc động và thêm phần kính trọng ông.
Nghệ sĩ Tuấn Dương (Ông Cao) – Sự Nghiệp Ngắn Ngủi Nhưng Đầy Dấu Ấn
Xuất thân từ Đoàn Kịch Công an nhân dân, nghệ sĩ Tuấn Dương được khán giả yêu mến nhờ chất diễn mộc mạc, gần gũi và chân thật của mình. Ngoài “Đất và người”, nghệ sĩ Tuấn Dương còn ghi dấu ấn sâu sắc qua nhiều bộ phim truyền hình khác như “Làng ven đô”, “Chuyện đã qua”, “Lập trình cho trái tim”…
Khi sự nghiệp đang trên đà ổn định và nhận được nhiều tình cảm từ khán giả, nghệ sĩ Tuấn Dương không may phát hiện mắc ung thư vòm họng. Căn bệnh quái ác đã cướp đi sinh mạng của ông vào năm 2013, để lại nhiều tiếc nuối và xót xa cho đồng nghiệp, gia đình và người hâm mộ.
NSƯT Phú Đôn (Quàng) – Chân Chất, Bền Bỉ Với Nghề
Trong “Đất và người”, NSƯT Phú Đôn đảm nhận vai Quàng – em trai của Chu Văn Quềnh. Dù không phải là nhân vật trung tâm, nhưng Quàng vẫn để lại dấu ấn riêng nhờ vẻ chân chất, thật thà và lối diễn mộc mạc, tự nhiên – phong cách đã trở thành “thương hiệu” của Phú Đôn trên màn ảnh nhỏ.
NSƯT Phú Đôn sinh năm 1960 trong một gia đình có truyền thống nghệ thuật. Ông đã gắn bó với Nhà hát Kịch Việt Nam hơn 40 năm. Ngoài “Đất và người”, ông còn ghi dấu ấn qua hàng loạt phim truyền hình nổi tiếng như “Tivi về làng”, “Gió làng Kình”, “Đấu trí”, “Làng trong phố”, “Độc đạo”, “Không thời gian”… Dù thường đảm nhận những vai nông dân, người lao động hay các nhân vật có số phận khắc khổ, nam nghệ sĩ luôn tạo được dấu ấn riêng bằng lối diễn chân thực, gần gũi, khiến khán giả cảm thấy như đang xem một phần cuộc sống thường nhật.
Năm 2022, sau khi nghỉ hưu tại Nhà hát Kịch Việt Nam, NSƯT Phú Đôn không chọn cuộc sống an nhàn mà vẫn đều đặn nhận lời đóng phim khi có kịch bản phù hợp. Ông chia sẻ rằng, được làm nghề, được hóa thân vào những nhân vật bình dị vẫn là niềm vui lớn nhất của ông ở tuổi xế chiều.
Không chỉ có một sự nghiệp bền bỉ, cuộc sống riêng của NSƯT Phú Đôn cũng khiến nhiều người ngưỡng mộ. Nam nghệ sĩ kết hôn khá muộn, ở tuổi 45, với chị Hồng Vân – người kém ông 25 tuổi. Chuyện tình của họ từng khiến nhiều người bất ngờ vì khoảng cách tuổi tác lớn, nhưng hơn 20 năm qua, họ vẫn giữ được một cuộc hôn nhân hạnh phúc, ấm êm, chưa từng xảy ra những mâu thuẫn lớn.
Trong một lần trò chuyện với phóng viên báo Dân trí vào năm 2023, NSƯT Phú Đôn chia sẻ: “Nhiều người hay hỏi tôi: “Bí quyết gì để cuộc sống ấm êm khi hơn vợ 25 tuổi?”. Thú thật, tôi cũng chẳng có bí quyết hay chiêu gì cho riêng mình. Tôi nghĩ, điều quan trọng là yêu thương và hết mình vì gia đình. Phải thông cảm, thấu hiểu và tin tưởng nhau”. Lời chia sẻ chân thành này đã phần nào lý giải cho hạnh phúc giản dị mà ông đang có.
Hồng Minh (Tùng) – Chàng Thanh Niên Chính Trực
Vai Tùng trong “Đất và người” đã giúp Hồng Minh trở thành một gương mặt được nhiều khán giả yêu thích vào đầu những năm 2000. Nhân vật của anh là hình tượng thanh niên chính trực, đại diện cho lớp người trẻ mong muốn vượt qua những hận thù dai dẳng giữa hai dòng họ để xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn.
Sau thành công của “Đất và người”, Hồng Minh tiếp tục đóng một số phim truyền hình khác nhưng anh không theo đuổi nghệ thuật lâu dài. Hiện tại, anh gần như vắng bóng khỏi showbiz, rất ít khi xuất hiện trước truyền thông.
Thân Thanh Giang (Đào) – Nữ Diễn Viên Chọn Cuộc Sống Riêng
Trong phim, Thanh Giang vào vai Đào – con gái của ông Hàm, một cô gái đem lòng yêu Tùng nhưng chuyện tình của cả hai gặp nhiều trắc trở do những mâu thuẫn dòng họ.
Sau thành công của “Đất và người”, Thanh Giang tiếp tục góp mặt trong các bộ phim như “Hương đất” và “Cỏ lông chông”. Tuy nhiên, những năm gần đây, nữ diễn viên đã gần như rút lui khỏi làng giải trí để tập trung hoàn toàn cho cuộc sống riêng tư, ít xuất hiện trước công chúng.
Vi Cầm (Mận) – Nhan Sắc Màn Ảnh Và Lựa Chọn Gia Đình
Vi Cầm từng được xem là một trong những gương mặt đẹp nhất của màn ảnh nhỏ Việt Nam vào đầu những năm 2000. Sau thành công của “Đất và người”, cô liên tiếp tham gia nhiều bộ phim được yêu thích khác như “Hoa cỏ may”, “Hai phía chân trời”, “Nhà có nhiều cửa sổ”, “Siêu thị tình yêu”…
Tuy nhiên, khi sự nghiệp đang rộng mở và có nhiều cơ hội phát triển, nữ diễn viên lại lựa chọn rút lui để tập trung cho cuộc sống gia đình. Sau khi kết hôn, Vi Cầm dành phần lớn thời gian cho gia đình và công việc chuyên môn trong lĩnh vực âm nhạc. Từ sau bộ phim “Ông Tơ hai phẩy” (2012), Vi Cầm gần như không còn xuất hiện trên màn ảnh hay tham gia các sự kiện giải trí nào, khiến nhiều khán giả tiếc nuối.
Tóm lại
“Đất và người” không chỉ là một bộ phim truyền hình, mà còn là một phần ký ức đẹp của nhiều thế hệ khán giả Việt Nam. Sức sống bền bỉ của tác phẩm này được tạo nên không chỉ bởi kịch bản sâu sắc, nội dung ý nghĩa mà còn bởi sự cống hiến hết mình của dàn diễn viên tài năng. Dù mỗi người đã có những ngã rẽ và số phận khác nhau sau ánh hào quang, nhưng những đóng góp của họ cho “Đất và người” vẫn là một di sản nghệ thuật quý giá, khắc sâu trong lòng công chúng và mãi được nhắc nhớ như một biểu tượng của phim truyền hình Việt Nam.
