Ngày 3/4, hội thảo “Hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục mầm non” đã được tổ chức bởi Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, Vụ Giáo dục Mầm non và Ngân hàng Thế giới. Sự kiện này đưa ra những khuyến nghị quan trọng để cải thiện dịch vụ chăm sóc trẻ em, đặc biệt là cho nhóm lao động nữ trong các khu công nghiệp.
Sự thiếu hụt dịch vụ chăm sóc trẻ ảnh hưởng đến lao động nữ
Bà Helle Buchhave, Trưởng nhóm toàn cầu về giới của Ngân hàng Thế giới, đã báo cáo rằng hiện nay, Việt Nam có khoảng 4,8 triệu lao động nữ trong lĩnh vực sản xuất tại các khu công nghiệp, chiếm 19% tổng số lao động nữ. Đáng chú ý, nhóm lao động nữ này đang phải đối mặt với những khó khăn nghiêm trọng do thiếu dịch vụ chăm sóc trẻ em.
Theo dữ liệu được công bố tại hội thảo, có tới 75% bà mẹ có con dưới 2 tuổi chưa sử dụng dịch vụ chăm sóc trẻ, bất chấp việc họ sẵn sàng sử dụng nếu dịch vụ được cung cấp với mức chi phí hợp lý. Hệ thống công lập hiện chỉ tiếp nhận 23% trẻ dưới 2 tuổi, trong khi khu vực ngoài công lập lại gặp khó khăn về nhân lực đạt chuẩn cũng như nguồn lực tài chính.
Đầu tư vào giáo dục mầm non mang lại lợi ích kinh tế
Các chuyên gia cho rằng đầu tư vào giáo dục mầm non không chỉ là một chính sách xã hội mà còn đem lại lợi ích kinh tế rõ rệt. Theo ước tính, nếu dịch vụ chăm sóc trẻ được phổ cập, tổng lợi ích kinh tế có thể lên tới 3,02 tỷ USD nhờ tăng tỷ lệ tham gia lao động của phụ nữ và nâng cao năng suất lao động.
“Bà Buchhave khẳng định rằng chính phủ Việt Nam cần có những điều chỉnh chính sách mạnh mẽ nhằm giải quyết những “điểm nghẽn” trong hệ thống chăm sóc trẻ nhỏ, đặc biệt tại các khu đô thị và khu công nghiệp.”
Các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục mầm non
Ngân hàng Thế giới đã đưa ra ba nhóm giải pháp lớn để cải thiện tình hình hiện tại. Đầu tiên, cần nâng cao chế độ đãi ngộ cho đội ngũ giáo viên mầm non, bởi hiện mức hỗ trợ còn thấp, gây khó khăn cho đời sống của họ, đặc biệt ở khu vực ngoài công lập. Việc xây dựng chính sách tiền lương quốc gia và tăng lương theo trình độ chuyên môn là rất cần thiết.
Tiếp theo, nhấn mạnh việc tăng cường cung cấp dịch vụ chăm sóc trẻ với chi phí hợp lý. Cụ thể, cần mở rộng hệ thống trường mầm non công lập dành cho trẻ dưới 3 tuổi, cải cách mô hình hợp tác công – tư (PPP) và giảm bớt rào cản để thu hút các nhà đầu tư.
Một đề xuất quan trọng khác là điều chỉnh chính sách lao động theo hướng thân thiện hơn với gia đình, bao gồm kéo dài thời gian nghỉ thai sản lên 12 tháng với mỗi phụ huynh được nghỉ 6 tháng.
“Nhiều gia đình hiện nay sau 6 tháng nghỉ thai sản không có nơi gửi trẻ, dẫn đến việc nhiều phụ nữ phải rời bỏ thị trường lao động hoặc chấp nhận những lựa chọn không bền vững,” bà Buchhave nhấn mạnh.
Khó khăn tại các đô thị, khu công nghiệp
Cùng ngày, bà Lê Thuỵ Mỵ Châu, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM, đã chỉ ra rằng thành phố đang phải đối mặt với áp lực lớn về chỗ học dành cho hơn 520.000 trẻ, mặc dù có hơn 1.800 cơ sở mầm non và hơn 47.000 giáo viên.
Một số mô hình linh hoạt trong việc giữ trẻ đã được triển khai, như giữ trẻ ngoài giờ, trường do doanh nghiệp đầu tư, hoặc cơ sở mầm non tại khu lưu trú công nhân, nhưng vẫn còn nhiều thách thức về nguồn lực, quy hoạch và chất lượng.
Nhằm tháo gỡ khó khăn này, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 2270/QĐ-TTg vào ngày 14/10/2025 về triển khai Chương trình nâng cao chất lượng giáo dục mầm non tại các đô thị, khu công nghiệp giai đoạn 2025-2035.
Phát triển đồng bộ và bền vững
Bà Hoàng Thị Dinh, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Mầm non thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc triển khai đồng bộ chương trình quốc gia, đặc biệt tại các địa phương có khu công nghiệp lớn. Bà cho rằng cần tăng cường phân cấp cho địa phương, trao quyền cho họ trong việc tham mưu và thực hiện các giải pháp thích hợp.
Ngoài ra, khu vực này cũng cần mở rộng quy mô và tăng tỷ lệ trẻ đến trường, đặc biệt là nhóm trẻ nhà trẻ.
GS.TS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, khẳng định rằng giáo dục mầm non cần được xem xét không chỉ là lĩnh vực giáo dục mà còn là câu chuyện chăm sóc, nuôi dưỡng và bảo vệ trẻ trong những năm đầu đời.
“Đây là giai đoạn nền tảng có ý nghĩa quyết định đối với sự phát triển của mỗi con người,” ông Vinh nhấn mạnh. “Giáo dục mầm non phải là câu chuyện của tiếp cận sớm, cơ hội sớm và đầu tư sớm.”
Tóm lại
Việc cải thiện dịch vụ chăm sóc trẻ tại Việt Nam là không chỉ cần thiết để bảo vệ quyền lợi của lao động nữ mà còn mang lại những lợi ích kinh tế to lớn cho xã hội. Chính phủ và các cơ quan chức năng cần nhanh chóng triển khai và đồng bộ hóa các chính sách để giải quyết khủng hoảng này, nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững cho thế hệ tương lai.
