Dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi) đang được Bộ Tư pháp trình Quốc hội sắp tới, với nhiều cải cách quan trọng nhằm đơn giản hóa quy trình đăng ký hộ tịch, đặc biệt là việc đăng ký khai sinh và khai tử. Với cách tiếp cận “chủ động”, các cơ quan nhà nước sẽ không chỉ chờ đợi người dân đến làm thủ tục mà sẽ tự động thu thập thông tin từ các cơ sở dữ liệu.
Đề xuất cải cách đáng chú ý
Luật mới này đề xuất thiết lập cơ chế đăng ký khai sinh và khai tử tự động nhằm nâng cao khả năng phục vụ của cơ quan nhà nước. Theo thông tin từ Bộ Tư pháp, dự thảo sẽ trình tại Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI vào tháng 4 năm 2026. Mục tiêu chính của dự thảo là giảm thiểu các thủ tục hành chính và các giấy tờ không cần thiết, dựa trên việc thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu.
Cơ chế này sẽ phản ánh một quan điểm quản lý mới, thay đổi từ cách nghĩ “chờ dân đến” sang “tận tâm, chủ động phục vụ”, giúp tiết kiệm thời gian và công sức cho cả cơ quan nhà nước và người dân.
Quy trình tự động hóa khai sinh và khai tử
Theo dự thảo, việc đăng ký khai sinh sẽ được áp dụng cho tất cả các trường hợp sinh ra tại các cơ sở y tế. Cụ thể, khi một em bé ra đời tại bệnh viện, thông tin từ Giấy chứng sinh điện tử sẽ được tự động cập nhật vào Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử. Cán bộ đăng ký hộ tịch sẽ sử dụng thông tin này để thực hiện đăng ký khai sinh mà không cần phải chờ phụ huynh đến làm hồ sơ, như quy trình hiện tại.
Tương tự, trong trường hợp cá nhân qua đời tại cơ sở y tế, cơ sở này cũng sẽ có trách nhiệm cấp giấy báo tử và cung cấp thông tin cho hệ thống đăng ký, giúp đẩy nhanh quá trình đăng ký khai tử.
Lợi ích của cơ chế mới
Cơ chế tự động sẽ mang lại ba lợi ích chính cho người dân. Thứ nhất, dữ liệu sẽ được tối ưu hóa thông qua liên kết chặt chẽ giữa cơ sở dữ liệu hộ tịch và dữ liệu ngành y tế, cũng như cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Thứ hai, quyền công dân sẽ được đảm bảo khi mọi trẻ em sinh ra và người dân qua đời được ghi nhận kịp thời, tránh tình trạng bỏ sót thông tin. Cuối cùng, việc cắt giảm thủ tục và giấy tờ sẽ giảm bớt gánh nặng cho người dân trong những thời điểm nhạy cảm như sinh con hay tổ chức tang lễ.
Duy trì sổ hộ tịch truyền thống
Dù áp dụng cơ chế đăng ký điện tử, Bộ Tư pháp vẫn kiến nghị duy trì sổ hộ tịch dưới dạng giấy cho ba sự kiện hộ tịch chính là khai sinh, khai tử và kết hôn. Điều này nhằm đảm bảo thông tin cá nhân được lưu giữ an toàn và vĩnh viễn, phòng chống các rủi ro có thể xảy ra do sự cố công nghệ.
Thực trạng cho thấy rằng không chỉ dữ liệu hộ tịch mà còn nhiều hệ thống lưu trữ thông tin quan trọng đều có thể bị ảnh hưởng bởi các yếu tố như thiên tai hay sự cố kỹ thuật. Trong bối cảnh mà rủi ro an ninh mạng ngày càng cao, việc giữ lại sổ giấy sẽ tạo ra một lớp đệm an toàn cho hệ thống.
Đảm bảo tính liên tục trong hoạt động đăng ký hộ tịch
Bộ Tư pháp khẳng định rằng việc duy trì hệ thống đăng ký điện tử song song với sổ hộ tịch giấy sẽ không làm chậm quá trình chuyển đổi số. Ngược lại, nó sẽ tạo ra một cách tiếp cận linh hoạt và an toàn hơn để đảm bảo hoạt động đăng ký hộ tịch diễn ra liên tục, đặc biệt trong những trường hợp khẩn cấp.
Bên cạnh đó, Bộ cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải có các biện pháp an ninh để đảm bảo rằng ngay cả trong trường hợp xảy ra sự cố, người dân vẫn có thể được phục vụ một cách tốt nhất.
Tóm lại
Dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi) hứa hẹn mang lại một cuộc cách mạng cho quy trình đăng ký hộ tịch tại Việt Nam, đặc biệt là trong việc cải cách cách thức khai sinh và khai tử. Với cơ chế tự động mới, hy vọng rằng người dân sẽ được phục vụ một cách nhanh chóng, hiệu quả hơn trong các thời điểm quan trọng.
Xem thêm: Hà Nội Triển Khai Hệ Thống Camera AI Giám Sát Đô Thị, Xử Phạt Vi Phạm Hiệu Quả
