Tại xã Xuân Chinh, tỉnh Thanh Hóa, chị Luyến, một phụ nữ Trái Thái, đã làm sống lại nghề dệt thổ cẩm truyền thống. Bằng lòng nhiệt huyết và xuất phát từ mong muốn gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, chị đã khởi xướng phong trào khôi phục nghề dệt, mang lại việc làm và thu nhập cho nhiều người phụ nữ trong cộng đồng.
Chặng đường khôi phục nghệ thuật dệt
Lớn lên trong một gia đình người Thái, tuổi thơ chị Luyến gắn liền với mùi sợi bông và những mẫu vải thổ cẩm rực rỡ sắc màu. Từ xưa, mỗi cô gái Thái khi về nhà chồng đều mang theo của hồi môn là các sản phẩm dệt tay của mẹ. Thế nhưng, cùng với sự phát triển của xã hội, những bộ váy dệt tay đã dần bị thay thế bởi váy may công nghiệp. Khung cửi ở nhiều gia đình đã bị bỏ quên, khiến cho các hoa văn truyền thống đứng trước nguy cơ mất mát.
Sau khi tốt nghiệp ngành Nông – Lâm tại Trường Đại học Hồng Đức vào năm 2007, chị Luyến bắt đầu tham gia hoạt động cộng đồng và đảm nhận nhiều vai trò quan trọng. Năm 2016, khi trở thành Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Xuân Chinh, chị đã có cơ hội hiện thực hóa trăn trở bảo tồn văn hóa dân tộc của mình.
Hình thành tổ dệt thổ cẩm Táy Dó
Vào năm 2022, từ những buổi trò chuyện giản dị bên bếp lửa, chị Luyến đã động viên phụ nữ trong bản tham gia khôi phục nghề dệt thổ cẩm. Ban đầu, chỉ có 19 người nhưng với sự kiên trì và tâm huyết của mình, phong trào đã lan tỏa rộng rãi. Đến tháng 4/2023, Tổ dệt thổ cẩm Táy Dó chính thức được thành lập với 26 thành viên và gần 30 khung cửi, đánh dấu một khởi đầu mới cho nghề dệt truyền thống.
Hiện tại, tổ dệt đã phát triển lên khoảng 50 thành viên, mỗi người tham gia đảm nhận một công đoạn khác nhau như dệt vải, nhuộm sợi hay hoàn thiện sản phẩm. Những người lớn tuổi, dày dạn kinh nghiệm phụ trách các khâu khó, trong khi lớp trẻ học hỏi từ họ. Không khí lao động nhộn nhịp đã làm sống lại những khung cửi vốn im lìm trước đây.
Hiện đại hóa sản phẩm thổ cẩm
Chị Luyến không chỉ khôi phục nghề dệt mà còn tìm cách hiện đại hóa các sản phẩm thổ cẩm để phù hợp với nhu cầu thị trường. Từ những tấm váy truyền thống, các sản phẩm đã được cải tiến thành túi xách, đệm ghế, chăn, gối… Bằng cách giữ nguyên hoa văn truyền thống, những mặt hàng này đã thu hút được sự quan tâm không chỉ trong nước mà còn cả từ thị trường nước ngoài, như Lào, Thái Lan và Pháp, nơi có cộng đồng người Thái sinh sống.
Chị Luyến chia sẻ: “Năm 2025, doanh thu của tổ dệt có thể đạt khoảng 400 triệu đồng. Con số này tuy chưa lớn nhưng với một bản làng vùng cao, đó là kết quả đáng khích lệ, mở ra hướng sinh kế bền vững cho phụ nữ địa phương.”
Sáng tạo sản phẩm mới từ thổ cẩm
Để phát triển nghề dệt hơn nữa, chị Luyến luôn tìm tòi sáng tạo. Sản phẩm gối thảo mộc Táy Dó – sự kết hợp giữa thảo dược bản địa, tinh dầu tự nhiên và hoa văn thổ cẩm truyền thống – đang trong quá trình hoàn thiện hồ sơ tham gia chương trình OCOP 3 sao cấp tỉnh. Sản phẩm này hứa hẹn không chỉ nâng cao giá trị nghề dệt truyền thống mà còn tăng thêm thu nhập cho các thành viên trong tổ.
Ghi nhận từ cộng đồng và xã hội
Những nỗ lực không ngừng nghỉ của chị Luyến đã được ghi nhận khi mô hình dệt thổ cẩm Táy Dó giành Giải Xuất sắc tại cuộc thi “Phụ nữ khởi nghiệp” do Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Thanh Hóa tổ chức vào năm 2024. Sự thành công này không chỉ mang lại niềm vui cho cá nhân chị mà còn khẳng định giá trị của một mô hình gìn giữ văn hóa đồng thời phát triển kinh tế.
Theo lãnh đạo xã Xuân Chinh, mô hình của chị Luyến đã tạo ra việc làm, tăng thu nhập cho phụ nữ, đồng thời lan tỏa tình yêu văn hóa dân tộc Thái trong cộng đồng. Điều này cho thấy rằng việc bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế có thể đồng hành và hỗ trợ lẫn nhau, mở ra nhiều cơ hội cho phụ nữ và cho xã hội.
Tóm lại
Chị Luyến và tổ dệt thổ cẩm Táy Dó đã không chỉ khôi phục lại nghề truyền thống mà còn làm cho nó phát triển theo hướng hiện đại, tạo ra giá trị kinh tế và duy trì bản sắc văn hóa dân tộc. Những nỗ lực này không chỉ đem lại lợi ích cho bản thân mà còn cho cả cộng đồng, góp phần gìn giữ văn hóa dân tộc Thái giữa nhịp sống hiện đại.
