Múa sư tử mèo không chỉ đơn thuần là một điệu múa; nó còn mang trong mình bản sắc văn hóa của cha ông, gắn liền với sự kính trọng, đời sống tinh thần và khát vọng cho một cuộc sống ấm no. Ông Lâm Văn Đầm, một nghệ nhân tiêu biểu, đã dành cả cuộc đời mình để gìn giữ và truyền dạy điệu múa này cho thế hệ trẻ.
Hành Trình Gìn Giữ Văn Hóa
Sinh ra trong cộng đồng dân tộc Nùng tại Lạng Sơn, ông Lâm Văn Đầm đã được tiếp xúc với múa sư tử mèo từ khi còn nhỏ. Những ký ức đẹp đẽ trong xa xưa được ông khắc ghi qua từng điệu múa, nhịp trống trong các lễ hội ở quê hương. Nhớ lại kỷ niệm tuổi thơ, ông Đầm cho biết: “Mỗi độ Tết đến, tôi lại theo bố và các anh trong làng đi xem múa sư tử tại hội Lồng tồng trong và ngoài xã. Từng nhịp trống, từng động tác múa, nghi thức hành lễ dần thấm sâu, trở thành niềm yêu thích tự lúc nào không hay”.
Năm 1975, khi vừa tròn 17 tuổi, ông Đầm được chính những người lớn trong gia đình và cộng đồng truyền lại những kiến thức đầy đủ về nghệ thuật múa này. Ông không chỉ học cách thể hiện các điệu múa, mà còn nắm vững các nghi thức cúng lễ, từ việc đón sư tử tới việc tạo hình đầu sư tử. Sau nhiều năm nỗ lực học hỏi, năm 1977, ông bắt đầu tham gia biểu diễn múa không chỉ tại xã mà còn ở cấp huyện và tỉnh.
Nghệ Nhân và Cộng Đồng
Ông Lâm Văn Đầm đã có những đóng góp quan trọng trong việc phát triển và bảo tồn múa sư tử mèo. Không chỉ tham gia biểu diễn, ông còn đảm nhận vai trò tổ chức hàng trăm nghi lễ cúng đón sư tử cho các đội múa tại xã và các xã lân cận. Đặc biệt, vào năm 2017, múa sư tử mèo của cộng đồng Tày, Nùng tại Lạng Sơn chính thức được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 1852 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
Ông cho biết: “Giữ gìn múa sư tử không chỉ là bảo tồn một điệu múa, mà còn gìn giữ bản sắc văn hóa của tổ tiên cho thế hệ sau”. Với mong muốn di sản này tiếp tục được phát huy, ông Đầm đã truyền dạy cho gần 100 học trò trong vùng, đặc biệt là trong năm 2016, ông được mời tham gia dạy học cho khoảng 40 học viên tại xã Quang Trung (cũ).
Năm 2019, ông còn tham gia thành lập Đội múa sư tử thôn Nà Tèo, nơi các thành viên thường xuyên phục vụ cho các lễ hội truyền thống của địa phương.
Những Giây Phút Hứng Khởi
Múa sư tử mèo trở thành một phần không thể thiếu trong các lễ hội truyền thống như Pắc Khuông, Bản Chúc… Hình ảnh đội múa của thôn Nà Tèo hiện hữu và gắn bó với cộng đồng. Lâm Huy Hoàng, một học sinh lớp 11, là thành viên sáng giá của đội múa. Em chia sẻ: “Trong gia đình em, cả ông và bố đều biết múa sư tử nên em rất yêu thích điệu múa này. Em bắt đầu học từ lớp 8, đến nay đã biểu diễn thành thạo và được tham gia nhiều lễ hội trong tỉnh”.
Danh Hiệu Nghệ Nhân
Năm 2022, ông Lâm Văn Đầm vinh dự nhận danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể. Ông không ngừng đóng góp vào việc gìn giữ văn hóa của dân tộc mình và trở thành một hình mẫu cho nhiều người trẻ.
Ông Lý Văn Vượng, Phó Trưởng Phòng Văn hóa – Thông tin xã Thiện Thuật, nhận xét về ông Đầm: “Ông là người có uy tín, được bà con tin tưởng; đồng thời là nghệ nhân có nhiều đóng góp trong thực hành, biểu diễn và truyền dạy nghệ thuật múa sư tử cho thế hệ trẻ”.
Tâm Tư Của Nghệ Nhân
Múa sư tử mèo không chỉ đơn thuần là một nghệ thuật trình diễn mà còn mang trong nó một phần hồn cốt dân tộc. Ông Đầm tâm sự: “Với chúng tôi, múa sư tử mèo không chỉ là một điệu múa, mà là văn hóa của cha ông để lại, gắn với tín ngưỡng, đời sống tinh thần và ước mong cuộc sống ấm no. Vì thế, càng phải trân trọng và gìn giữ cho con cháu mai sau”.
Ngoài những buổi biểu diễn, ông Đầm và các thành viên trong đội múa thường xuyên tham gia các lễ hội, giao lưu văn hóa với các địa phương khác như Cao Lộc, Văn Quan, Tràng Định. Sự nhiệt huyết của ông Đầm đã truyền động lực cho nhiều trẻ em và thanh niên, họ không chỉ coi múa sư tử mèo là một bộ môn nghệ thuật mà còn là cách để kết nối với các thế hệ đi trước.
Di Sản Sống Động Trong Thời Gian Hiện Tại
Với sự nỗ lực của ông và những người trong cộng đồng, múa sư tử mèo hiện đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa hàng ngày. Hình ảnh những người diễn viên mặc trang phục sư tử, hòa cùng nhạc cụ truyền thống, mang đến cho khán giả cảm nhận về niềm tự hào văn hóa dân tộc mạnh mẽ.
Ông Đầm khẳng định: “Di sản văn hóa sống giữa đời thường và chúng ta có trách nhiệm bảo vệ và phát huy cái đẹp này”.
Dưới sự dẫn dắt của những nghệ nhân tâm huyết như ông Lâm Văn Đầm, múa sư tử mèo không chỉ tiếp tục được gìn giữ mà còn lan tỏa đến nhiều thế hệ sau, như một món quà vô giá từ tổ tiên.
Tóm lại
Múa sư tử mèo là di sản văn hóa quý giá của người Tày, Nùng, được gìn giữ nhờ nỗ lực của ông Lâm Văn Đầm và cộng đồng. Không chỉ là một điệu múa, nó còn là sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa con người và văn hóa.
